ธาตุอาหารจำเป็นในพืช 20 ชนิด
ความแข็งแรงของพืชเกิดจากปัจจัยแวดล้อมหลัก ๆ ดังนี้
1. อุณหภูมิ และสภาพอากาศ
2. สภาพพื้นดิน และระบบนิเวศน์โดยรอบ
3. สารอาหาร และปุ๋ย
4. น้ำ
ในที่นี้ จะพูดถึงปัจจัยแวดล้อม จากสารอาหารพืช และปุ๋ย เนื่องจากหัวข้อนี้ มีความละเอียดอ่อนในตัวเอง และเป็นสาเหตุหลักอันหนึ่ง ที่ทำให้ระบบการเกษตรในปัจจุบันของไทย ผิดเพี้ยนไปจากที่ควรจะเป็น
ลักษณะของธาตุอาหารสำคัญในพืช
พืชมีธาตุอาหารอยู่ประมาณ 20 ชนิด ที่เป็นธาตุอาหารสำคัญ มีความจำเป็นต่อการดำรงชีพ อันจะขาดไม่ได้ และไม่สามารถใช้ธาตุอาหารอื่นมาทดแทนได้ โดยมีปัจจัยสำคัญ ที่จะพิจารณาว่าธาตุอาหารใด มีความสำคัญต่อการดำรงชีพ มีดังนี้
1. เป็นธาตุอาหารที่ หากขาดไป พืชจะไม่สามารถดำเนินวงจรชีวิตครบวงรอบได้ และไม่สามารถใช้ธาตุอาหารอื่น มาทดแทนได้
2. การขาดธาตุอาหารเหล่านี้ไป หรือการที่พืชได้รับธาตุอาหารไม่เพียงพอกับความต้องการ จะทำให้การเจริญเติบโตพืชหยุดชะงัก เจริญเติบโตช้า เกิดสภาวะ คลอโรซิส (Chlorosis) หรือทำให้เซลล์ตาย
ธาตุอาหารพืชประเภทต่าง ๆ
ทั้งนี้ธาตุอาหารที่จำเป็นต่อการดำรงชีพของพืชเอง ก็ยังสามารถแยกย่อยลงไปได้อีกลำดับขั้นหนึ่ง ดังนี้
1. Macronutrient หรือธาตุอาหารขนาดใหญ่ ที่พืชต้องการในปริมาณมาก
2. Micronutrient หรือธาตุอาหารขนาดเล็ก ที่พืชใช้เล็กน้อย เช่น แร่ธาตุ วิตามิน สำหรับใช้ในกระบวนการเจริญเติบโต หรือกระบวนการเผาผลาญพลังาน มีอยู่ประมาณครึ่งหนึ่ง ของปริมาณธาตุอาหารจำเป็นทั้งหมด (เช่น โบรอน คลอรีน แมงกานีส เหล็ก ซิงค์ ทองแดง โมลิบดีนัม นิคเคิล ซิลิโคน โซเดียม)
ธาตุอาหารที่เป็น Macronutrient ในพืช ประกอบด้วย คาร์บอน ไฮโดรเจน ออกซิเจน ไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม แคลเซียม แมกนีเซียม และกำมะถัน โดยพืชใช้ธาตุอาหารคาร์บอน (C) ในการสร้างคาร์โบไฮเดรด สร้างโปรตีน กรดนิวคลิอิก และสารประกอบอื่น ๆ อีกมากมายในพืช ดังนั้น เราจึงสามารถตรวจพบคาร์บอนได้ในโครงสร้างโมลกุลขนาดใหญ่ทุกโมเลกุลในพืช โดยทั่วไปแล้ว คาร์บอนมีน้ำหนักถึง 50% ในเซลล์พืชแห้ง จึงถือได้ว่าเป็นธาตุอาหารหลักในบรรดาธาตุอาหารสำคัญทางชีวโมเลกุลพืช
ธาตุอาหารที่พบได้มากที่สุดในพืชลำดับถัดมาคือไนโตรเจน (N) ซึ่งเป็นองค์ประกอบของโปรตีน และกรดนิวคลิอิก ธาตุไนโตรเจนยังเป็นส่วนหนึ่งในการสังเคราะห์วิตามินบางชนิด ธาตุไฮโดรเจน (H) และออกซิเจน (O) นอกจากจะเป็นองค์ประกอบของน้ำแล้ว ยังเป็นส่วนสำคัญในโครงสร้างอินทรีย์วัตถุจำนวนมาก โดยออกซิเจน มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการหายใจของเซลล์พืช เพราะพืชใช้ออกซิเจน ในการเก็บสะสมพลังงาน ในรูปของ ATP ทั้งนี้ฟอสฟอรัสเอง (P) ก็ถือเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างฟอสเฟต ที่เป็นกลายมาเป็นพลังงาน ATP ทั้งฟอสฟอรัสยังมีบทบาทในกระบวนการสังเคราะห์กรดนิวคลิอิก ฟอสโพลิพิดอำนวยให้พืช สามารถนำอาหาร มาแปลงเป็นพลังงานพืชได้ ผ่านกระบวนการออกซิเดทีฟ โฟโตฟอสโฟรีเลชั่น ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสังเคราะห์แสง ที่แปลงพลังงานแสง เป็นพลังงานเคมี ที่พืชดึงมาใช้ได้ ในระหว่างการหายใจ ธาตุกำมะถัน (S) เป็นส่วนประกอบของโครงสร้างกรดอะมิโนบางตัว เช่น ซีสเทอีน เมไธโอนีน และสามารถพบได้ในโคเอนไซม์หลายชนิด กำมะถันเอง ยังมีบทบาทในกระบวนการสังเคราะห์แสง ในระบบการขนถ่ายอิเล็กตรอน ซึ่งแถบโมเลกุลไฮโดรเจน มีบทบาทสำคัญ ในการแปลงพลังงานแสง เป็นพลังงาน ATP ส่วนธาตุโพแทสเซียมนั้น (K) มีความสำคัญเพราะควบคุมการเปิดปิดของปากใบ เพื่อการแลกเปลี่ยนก๊าซ และการรักษาสมดุลน้ำ โดยไอออนจากธาตุโพแทสเซียม จะมาช่วยในกระบวนการดึงน้ำขึ้นลำต้นของพืช
แมกนีเซียม (Mg) และแคลเซียม (Ca) เองก็มีความสำคัญ โดยบทบาทของแคลเซียมนั้นมีถึงสองอย่าง คือ ควบคุมการขนส่งธาตุอาหาร และสนับสนุนการทำงานของเอนไซม์หลายชนิด แมกนีเซียม ก็มีส่วนในกระบวนการสังเคราะห์แสง ธาตุอาหารทั้งสองชนิดนี้ เมื่อทำงานร่วมกับ Micronutrient จะช่วยควบคุมสมดุลไอออนในพืช
สิ่งมีชีวิตนอกจากจะต้องการธาตุอาหารขนาดใหญ่ หรือ Macronutrient แล้ว ธาตุอาหารขนาดเล็ก หรือ Micronutrient ชนิดต่าง ๆ ในปริมาณเล็กน้อยด้วย โดยธาตุอาหารขนาดเล็ก ที่เป็นตัวหลัก คือ โบรอน คลอรีน แมงกานีส เหล็ก ซิงค์ ทองแดง และโมลิบดีนัม โดยเชื่อกันว่าธาตุโบรอน (B) มีส่วนในกระบวนการขนส่งคาร์โบไฮเดรตในพืช และมีส่วนในการควบคุมกระบวนการเผาผลาญพลังงาน การขาดธาตุโบรอนมักจะนำให้หน่อพืช เกิดอาการตาย โดยไล่จากปลายยอดหน่อ พืชใช้ธาตุคลอรีน (CI) ในการรักษาสมดุลออสโมซิส และสมดุลไอออนภายใน และยังใช้ในการควบคุมการเผาผลาญพลังงาน ส่วนทองแดง (CU) นั้นเป็นองค์ประกอบของเอนไซม์พืชบางชนิด อาการของพืชที่ขาดธาตุทองแดง คือ ใบกลายเป็นสีน้ำตาล และมีอาการคลอโรซิส ซึ่งคืออาการของใบกลายเป็นสีเหลือง ในส่วนของธาตุเหล็ก (Fe) มีความสำคัญในการสังเคราะห์คลอโรฟิลล์ ซึ่งเป็นสาเหตุที่พืชจะแสดงอาการคลอโรซิส เช่นกัน เมื่อขาดธาตุเหล็ก ธาตุแมงกานีส (Mn) เป็นสารปฏิกริยาเริ่มการทำงานของเอนไซม์ ที่เกี่ยวข้องในการก่อรูปของคลอโรฟิลล์ พืชที่ขาดแมงกานีส จะมีอาการคลอโรซิส ในบริเวณระหว่างท่อลำเลียงสารไปยังใบ ทั้งนี้ในดินมีธาตุแมงกานีสที่พืชสสามารถนำไปใช้ได้อยู่ในปริมาณที่แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับค่า pH ของดิน โมลิบดีนัม (Mo) มีความสำคัญกับความแข็งแรงของพืช เนื่องจากพืชใช้ธาตุนี้ ในการแปรสภาพไนเตรต ให้อยู่ในโครงสร้างที่พืช สามารถนำไปใช้ได้ โดยมีพืชบางสายพันธุ์ ที่ใช้ธาตุโมลิบดีนัม ในการตรึงไนโตรเจน ดังนั้น ในการเกษตรพืชตระกูลถั่ว (legumes) จึงอาจจำเป็นต้องเติมธาตุนี้ลงไปด้วย ธาตุสุดท้ายซิงค์ (Zn) มีส่วนในการก่อรูปของคลอโรฟิลล์ และทำปฏิกริยาเริ่มการทำงานของเอนไซม์หลาย ๆ ตัว พืชที่ขาดธาตุซิงค์ จะมีอาการคลอโรซิส และการเติบโตหยุดชะงัก
พืชที่ขาดธาตุอาหารตัวใดในธาตุอาหารเหล่านี้ โดยเฉพาะการขาดธาตุอาหารขนาดใหญ่ (Macronutrient) จะส่งผลในทางลบต่อการเจริญเติบโตของพืช ขึ้นอยู่กับธาตุอาหารที่ขาด อาธิ เช่น ก่อให้เกิดอาการโตชะงัก อาการโตช้า หรือคลอโรซิส การขาดธาตุอาหารใดธาตุอาหารหนึ่งอย่างรุนแรง อาจนำให้ใบแสดงอาการเซลล์ตาย
ธาตุอาหารพืช 20 ชนิด
ธาตุอาหารพืชขนาดใหญ่ (Macronutrient)
- คาร์บอน
- ไฮโดรเจน
- ออกซิเจน
- ไนโตรเจน
- ฟอสฟอรัส
- โพแทสเซียม
- แคลเซียม
- แมกนีเซียม
- กำมะถัน
ธาตุอาหารพืชขนาดเล็ก (Micronutrient)
- เหล็ก (Fe)
- แมงกานีส (Mn)
- โบรอน (B)
- โมลิบดีนัม (Mo)
- ทองแดง (Cu)
- ซิงค์ (Zn)
- คลอรีน (CI)
- นิกเกิล (Ni)
- โคบอลท์ (Co)
- โซเดียม (S)
- ซิลิคอน (Si)
Reference
LibreTexts, Biology. (2019, Nov). Essential Nutrients for Plants. Retrieved May 19, 2020, from Biology LibreTexts: https://bio.libretexts.org/
Share this post
Share on facebook
Share on twitter
Share on pinterest


